Φύλλα δρυός - έκθεμα του μήνα στο Εθν. Αρχαιολογικό Μουσείο

Ο θαυμασμός στις βελανιδιές, σε αυτά τα τεράστια δένδρα, είναι διαχρονικός και διαπολιτισμικός. Επειδή οι βόλτες στα μουσεία δεν είναι προνόμιο μονάχα των ταξιδιών στο εξωτερικό, για το Νοέμβριο, τα χάλκινα φύλλα δρυός είναι έκθεμα του μήνα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Ας φρεσκάρουμε λίγο τις εικόνες μας από ένα πολιτισμό που άκμασε στα εδάφη που κατοικούμε εμείς, οι σύγχρονοι έλληνες, μήπως και εμπνευστούμε για μια καλύτερη σχέση με το περιβάλλον αυτές τις μαύρες μέρες...

- αναδημοσίευση από την ιστοσελίδα του μουσείου -

Υλικό: Περίτμητα χάλκινα ελάσματα με έκτυπη απόδοση των νευρώσεων
Προέλευση: Ιερό του Διός στη Δωδώνη (ανασκαφές Κ. Καραπάνου)
Χώρος έκθεσης: Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αίθουσα 36, Προθήκη 6, αρ. Καρ.303,312

Τα ανευρεθέντα χάλκινα ομοιώματα φύλλων και βαλανιδιών (βαλάνων) στο ιερό του Διός στη Δωδώνη καθώς και η απεικόνιση τέτοιου δένδρου σε χάλκινο νόμισμα της Δωδώνης (π. 300 π.Χ.) χρησιμεύουν για την ταύτιση του ιερού δένδρου στο συγκεκριμένο μαντείο. Στις αρχαίες πηγές ονομάζεται φηγός ή δρυς. Η εναλλακτική ονομασία οφείλεται στο γεγονός ότι ο όρος φηγός αποδίδει την οικογένεια, ενώ η λέξη δρυς το συγκεκριμένο γένος. Από βοτανολογική άποψη ταυτίζεται με το δένδρο Quercus trojana. Πρόκειται για υπεραιωνόβιο δένδρο, το οποίο υπερβαίνει τα 20μ. ύψος και διατηρεί τα φύλλα του έως την άνοιξη. Μία μεγάλη κοιλότητα κάτω από τον εξωτερικό ανατολικό τοίχο του ελληνιστικού ιερού εκλαμβάνεται ότι σηματοδοτεί τη θέση της. Στη νεώτερη εποχή, εντός του περιβόλου του ναού του Διός (350-325 π.Χ.) έχει επαναφυτευθεί δρυς του είδους Quercus pedunculiflora.

Στην Οδύσσεια (14.327-328 και 19.296-297) αναφέρεται ότι αρχικώς οι χρησμοί δίδονταν από την ιερή βαλανιδιά. Το θρόισμα των φύλλων της από τον αέρα υπέβαλε την ιδέα ότι το συγκεκριμένο δένδρο ομιλούσε («πολυγλώσσου δρυός» στο Σοφ. Τραχ. 1168) και «δρυός λόγους» στο Πλάτ. Φαίδρ. 275 β). Η προφητική της δυνατότητα πρέπει να σχετίζεται με τη δενδρολατρεία, σύμφωνα με την οποία ένα ιερό δένδρο συνιστά μία μικρογραφία του σύμπαντος και του κύκλου της ζωής (imago mundi) και σύμβολο της αναγέννησης της φύσης.

Στην Ιλιάδα η δρυς συνδέεται με τον Δία και λειτουργεί ως σημείο συνάντησης αλλά και καταφύγιο. Με τον πατέρα των θεών, ως κύριο της βροντής και της αστραπής, έχει σχέση η δρυς και σε άλλες αρχαίες διηγήσεις και εκτός των ορίων του ελληνικού κόσμου. Σε πρακτικό επίπεδο το φυτό έχαιρε εκτίμησης για την αφροδισιακή και φαρμακευτική ιδιότητα των βαλανιδιών και την ποιότητα του ξύλου του.

Βιβλιογραφία: Σ.Ι. Δάκαρης, Δωδώνη, (Ιωάννινα 1986) 43. Μ. Dieterle, Dodona. Religionsgeschichtliche und historiche Untersuchungen zur Entstehung und Entwicklung des Zeus-Heiligtums, (Spudasmata 116, Zurich-New York 2007) 263-273.

Φυντάνια - τέλος!

Τα καλά νέα:
- Καταπληκτικές και οι δύο ημέρες που δενδροφυτεύαμε τα  φυντάνια μας (Κυριακή 24/10 και Σάββατο 30/10) - λιακάδα χωρίς καθόλου σύννεφα. Καταπληκτικό και το τοπίο, η γαλήνη του δάσους και τα χρώματα/αρώματα του φθινοπώρου.

- Πάρα πολύ απότομη η πλαγιά της Πεντέλης που επιλέξαμε, γυμνάσαμε τετρακέφαλους, προσαγωγούς/επαγωγούς κλπ για όσους/όσες πηγαίνουν σε γυμναστήρια για κονσερβοποιημένο στεπ! Μη μιλήσουμε για θερμίδες....

- Συνειδητοποιήσαμε ότι, δυστυχώς, για να πιάσουν και να αναπτυχθούν μικρά δεντράκια από τις απευθείας σποροφυτεύσεις, χρειάζονται ειδικές συνθήκες στο έδαφος: είδαμε δηλαδή, ότι όταν το έδαφος δεν έχει καθόλου βλάστηση (πουρνάρια, θάμνους κλπ) τα σπορόφυτα ταλαιπωρούνται από τον αέρα το χειμώνα, και από τον απευθείας ήλιο το καλοκαίρι, και δυσκολεύονται να επιβιώσουν. Αυτό σημαίνει ότι στις περιοχές που είναι κυριολεκτικά κρανίου τόπος, χρειάζεται να φυτέψουμε πρώτα σπόρους από θάμνους, και μετά από 1-2 χρόνια σπόρους δένδρων.

Τα κακά νέα:
- Είχαμε μια κακή συνεννόηση με μια παρέα που ήθελε να έρθει, και τελικά δεν βρεθήκαμε. Γι' αυτό, από σήμερα αναρτούμε το κινητό επικοινωνίας, το οποίο οπωσδήποτε πρέπει να έχετε διαθέσιμο για να μην συμβαίνουν παρόμοιες καταστάσεις.
- Οι περιοχές από τις οποίες συλλέξαμε πέρυσι βελανίδια, αφενός δεν διαθέτουν αρκετά (οι χνοώδεις), αφετέρου, είναι φουλ σκουληκιασμένα (οι ήμερες/βασιλικές), γεγονός που θα μας αναγκάσει να κάνουμε κάποιες ημερήσιες εκδρομές εκτός Αττικής για συλλογή. Σίγουρα παίζει βελανιδοσυλλογή Q. Coccifera (πουρνάρια) και Q. Ilex (αριές) στη Βαρυμπόμπη, τα μεν πρώτα για φύτευση σε διαβρωμένες περιοχές χωρίς βλάστηση, τις δε αριές αποκλειστικά και μόνο για ρεματιές. 

Λίγα ακέραια βελανίδια βασιλικής δρυός που συλλέξαμε την "28η Οκτωβρίου", τα φυτέψαμε στην τελευταία δράση, στην οποία ήμασταν λίγοι αλλά αποφασισμένοι.
Η ομάδα στέλνει τους ιχνηλάτες της για ανίχνευση, θα έχουμε σύντομα νέα για τις επόμενες δράσεις.

Απολογισμός ήπιας δενδροφύτευσης - νέα δράση

Αυτή την καταπληκτική μέρα, βρεθήκαμε σε ένα μαγευτικό τοπίο στην Πεντέλη με κουκουναριές και ρείκια σε πλήρη άνθηση.

Φυτέψαμε σε παρακείμενη πλαγιά, μέχρι κάτω τη ρεματιά, γύρω στα 40 δεντράκια (βελανιδιές ως επί το πλείστον). Οι μικρής κλίμακας δενδροφυτεύσεις που πραγματοποιούνται με την... παραδοσιακή μορφή σκαψίματος (χειροκίνητα) δεν καταστρέφουν την αυτοφυή βλάστηση. Ψάξαμε να βρούμε κενά, ώστε να μην χαλάσουμε φρύγανα ή βολβούς.

Ελπίζουμε ότι τα κοπάδια αιγοπροβάτων που αλωνίζουν στο βουνό -από την πίσω πλευρά, κυρίως- δεν θα λιανίσουν τα φυντανάκια μας. Και μάλλον θα τη γλιτώσουν, αφού η πλαγιά ήταν γεμάτη από μικρές βελανιδιές και άλλα είδη πλατύφυλλων δένδρων. Θα επανέλθουμε σε νέα ανάρτηση για αυτό το πρόβλημα.

Στην επιστροφή, κάναμε μια βόλτα από το σημείο που είχαμε πραγματοποιήσει πέρυσι σποροφύτευση βελανιδιών, και παρότι τα χόρτα ήταν πολύ ψηλά, καταφέραμε να ξεδιακρίνουμε μικρά φυτάκια που επέζησαν το καλοκαίρι τόσο από τους καύσωνες (χωρίς κανένα πότισμα) όσο και από τις ερπύστριες των "αναδασωτικών" (;!) σκαπτικών μηχανημάτων.














Το ερχόμενο Σάββατο 30 Οκτωβρίου, συνεχίζουμε με νέα δράση ήπιας δενδροφύτευσης ώστε να φυτέψουμε εγκαίρως τα υπόλοιπα δεντράκια από τους σπόρους που καλλιεργήσαμε πέρυσι. Με τις βροχές θα αναπτύξουν σύντομα το ριζικό τους σύστημα μέσα στο έδαφος, και θα ελαχιστοποιήσουν τις ανάγκες τους για ποτίσματα το καλοκαίρι.
Αυτή τη φορά, πρόκειται  για κουκουναριές, ως επί το πλείστον, αλλά και κάποιες βελανιδιές.
Θα συναντηθούμε στη 1:00 το μεσημέρι στην πλατεία Πεντέλης Αγ. Τριάδα. Η δράση υπολογίζεται να διαρκέσει 1-2 ώρες το πολύ. Μαζί σας πρέπει να έχετε γάντια, μικρό σκαπτικό εργαλείο και νερό για να ξεδιψάτε. Ο καιρός φαίνεται ότι θα είναι πάλι πολύ καλός. Όποιος θέλει να συμμετέχει στη δράση ας επικοινωνήσει μαζί μας με e-mail για να μη χαθούμε.

Η επόμενη δράση θα είναι τέλος Νοεμβρίου, με συλλογή βελανδιών.